Centrum Kształcenia Liderów i Wychowawców im. Pedro Arrupe
 

najbliższe szkolenia


Letnie spotkania u jezuitów
Warszawa-Falenica, 4 września 2014

ab.jpg
Spotkania biblijne 2014 / 2015
Warszawa, 14 września 2014, godz. 16:30
Gdynia, 20 września, godz. 9:00

Ignacjański model pedagogii
Decin (Czechy), 12 września 2014

Spotkanie w restauracji "3 po 3"
Białystok, 15 września 2014
gościem spotkania będzie Wojciech Ziółek SJ
WSTĘP NA ZAPROSZENIE

Lider wobec moralnych dylematów
Warszawa, 26-28 września 2014

Odnowić ducha i rozpalić serce
kazania Wojciecha Żmudzińskiego SJ
Gdynia, 10-12 października 2014

Zadania efektywnego lidera
Kraków, 17 września 2014, godz. 14:00-19:00 - BRAK MIEJSC
Warszawa, 22 listopada 2014, godz. 14:00-19:00

Rachunek sumienia: szczerość i skuteczność
biblijna sesja rekolekcyjna
Kalisz, 16-18 stycznia 2015

Jesteśmy laureatami wyróżnienia
Pro Publico Bono 2004
pro_publico_1.gif
oraz nagrody KREATYWNI w myśleniu i działaniu 2007
1katecheta.jpg

ETYKA W PRACY NAUCZYCIELA

- kodeks czy sylwetka idealnego nauczyciela?

Szkoła jest tak dobra jak ludzie, którzy w niej są.

Inspiracją do stworzenia tego kodeksu był dokument wypracowany przez katolickich nauczycieli na Słowenii, zrzeszonych w Słoweńskim Stowarzyszeniu Nauczycieli Katolickich . Przejrzeliśmy wiele podobnych kodeksów, jakie pojawiły się w Polsce, Szwecji i we Włoszech. Jednak kodeks słoweński najmniej przypominał dokument zawierający sformułowania narzucające nauczycielowi co powinien a czego nie powinien. Bardziej koncentrował się na opisie idealnej sylwetki nauczyciela sugerując pewne postawy związane z jego rolą wychowawczą i osobistym rozwojem.
Celem tego kodeksu jest udzielenie porady, wsparcia i zachęty, dostarczenie inspiracji i motywacji do większego zaangażowania i wzajemnej odpowiedzialności środowiska chrześcijańskich nauczycieli. Ma on być znakiem nadziei i światełkiem na przyszłość.
Poniższy kodeks, inspirowany kodeksem słoweńskim oraz kilkoma innymi dokumentami wywodzącymi się z tradycji szkół jezuickich , jest opisem idealnego nauczyciela, swego rodzaju nauczycielskim, moralnym savoir-vivrem. W zaprezentowanej poniżej formie, może posłużyć szkołom oraz stowarzyszeniom do stworzenia własnej sylwetki idealnego pedagoga, własnego kodeksu, odbiegającego formą od tekstu skodyfikowanych powinności.

Kodeks etyczny nauczyciela

Obecny kodeks etyczny jest punktem odniesienia dla nauczycieli, którzy odnajdą w nim swoją wizję powołania. Ma na celu umocnienie tożsamości nauczyciela oraz zaprezentowanie społeczeństwu postaw i wartości, z jakimi identyfikują się osoby pełniące w szkołach rolę wychowawczą. Kodeks ma także wpływać na solidarność między nauczycielami i chronić ich przed bezpodstawna krytyką ze strony tych, którzy przypisują nauczycielowi role, do jakich nie jest powołany.

1. ZAŁOŻENIA

Wychodzimy z założenia, że
• Celem edukacji jest uformowanie dojrzałych, wolnych, odpowiedzialnych, wielkodusznych i kreatywnych ludzi, rozwiniętych fizycznie, intelektualnie, społecznie i duchowo, zdolnych do odpowiedzialnych wyborów dokonywanych w zgodzie z własną filozofią życia, osobistym credo.
• Edukacja jest poszukiwaniem prawdy i uczeniem się umiejętności potrzebnych człowiekowi do godnego, wartościowego życia. Pomaga mu poznać i zrozumieć świat, w którym żyje oraz znaleźć w nim swoje miejsce. Wzbogaca i rozwija jego życie duchowe oraz zaprasza do współtworzenia sprawiedliwie zorganizowanego i pokojowo rozwijającego się społeczeństwa.
• Uczeń jest niezależną osobą i tym samym podmiotem w edukacji. Chcemy, aby był zdrowym, mądrym i szczęśliwym człowiekiem.
• Nauczyciel wychowuje całym sobą. Spójność jego czynów ze słowami oraz pasja, z jaką realizuje swoje powołanie, odgrywają bardzo istotną rolę w procesie edukacji. Jest odpowiedzialny za swój osobisty i profesjonalny rozwój oraz za współtworzenie dobrego, sprzyjającego nauce, klimatu w szkole.
• Szkoła jest miejscem, w którym młody człowiek spędza większą część swojego życia, nawiązuje tu relacje z rówieśnikami i uczy się w praktyce jak zachowywać się w społeczności osób i funkcjonować w kontekście instytucji.

2. ROLA NAUCZYCIELA

2.1. Nauczyciel jako towarzysz poszukiwań ucznia

Stosunek ucznia do siebie i do świata
• Nauczyciel prowadzi ucznia do odkrycia i poznania zarówno siebie jak i świata, w którym żyje; pobudza go do zachwytu nad stworzeniem jawiącym się jako interesujące, wartościowe, tajemnicze, dobre, bogate i piękne.
• Pomaga uczniom w poszukiwaniu ich miejsca w świecie, w rozwijaniu różnorodnych talentów, wiedzy i umiejętności oraz towarzyszy im w kształtowaniu postaw i własnej hierarchii wartości.
• Pomaga im rozwinąć zmysł obserwacji i analizy, zamiłowanie do refleksji oraz odpowiedzialność za podejmowane decyzje i dobro wspólne.
• Zachęca ich do odkrywania bogactw życia wewnętrznego i rozbudza pragnienie świętości.
• Troszczy się o to, aby każdy uczeń był akceptowany i kochany przez siebie i innych, a jednocześnie znał swoje słabe i mocne strony.
• Motywuje do kształtowania woli i odrzucenia destrukcyjnych nawyków oraz prowadzenia zdrowego stylu życia.
• Uczy swoich podopiecznych planowania życia w perspektywie osobistego powołania oraz samodzielności w uczeniu się przez całe życie, a także samooceny własnych postępów.

Okazje i zagrożenia współczesnego świata
• Nauczyciel towarzyszy uczniom w odczytywaniu znaków czasu, nie ukrywając istniejącej w świecie niesprawiedliwości oraz czyhających na człowieka zagrożeń i pułapek.
• Dostarcza narzędzi, które pomogą uczniom demaskować manipulację i krytycznie oceniać niesprawiedliwe i grzeszne struktury.
• Kładzie nacisk na respektowanie ludzkiej godności i wolności oraz uczy jak aktywnie walczyć o wolność, pokój i sprawiedliwość.
• Ukazuje uczniom pozytywne strony trudnych sytuacji i uczy spoglądania na nie jako na wyzwania i okazje.

2.2. Nauczyciel jako budowniczy szkolnej społeczności

Życie we wspólnocie
• Uczniowie uczą się życia we wspólnocie, w atmosferze zaufania i dialogu z nauczycielami oraz innymi członkami społeczności szkolnej.
• Nauczyciel pomaga uczniom czerpać radość z życia towarzyskiego i stwarza im okazje, aby mogli tworzyć znaczące więzi z rówieśnikami, doświadczać swojej bezinteresowności w wolontariacie i uczyć się aktywnego odpoczywania.
• Tworzy w szkole klimat zapewniający uczniom wszechstronny i całościowy rozwój oraz troszczy się o optymalne warunki pracy wszystkich pracowników szkoły.
• Nauczyciel buduje szczere związki, oparte na zaufaniu i współpracy, miedzy wszystkimi członkami szkolnej społeczności: uczniami, nauczycielami, rodzicami, pracownikami administracji i personelem pomocniczym.
• Troszczy się o dobro wspólne i pozytywny obraz szkoły wewnątrz i na zewnątrz.
• Wspiera pracę samorządu uczniowskiego oraz działalność rady rodziców.
• Dba o efektywny przepływ informacji.
• Zapoznaje ucznia z prawami, jakimi rządzą się różne społeczności, z savoir vivrem, z dynamiką grupy oraz umiejętnościami komunikacyjnymi.
• Daje przykład wielkoduszności i solidarności poprzez gotowość rezygnacji z własnych interesów dla dobra innych, szczególnie najbardziej potrzebujących.

Współtwórca szkolnego programu
• Nauczyciel bierze aktywny udział w zarządzaniu szkołą, w planowaniu oraz wdrażaniu programu nauczania i wychowania.
• Inicjuje zmiany i wprowadza innowacje.
• Koordynuje szkolne projekty i angażuje się w pracę zespołową.
• Stwarza uczniom okazje do angażowania się w projekty edukacyjne.
• Kształtuje pozytywnie tak zwany „program ukryty” szkoły.

2.3. Nauczyciel wspierający wysiłki wychowawcze rodziców

• Nauczyciel ma świadomość, że rodzina odgrywa podstawową rolę w rozwoju osobowości dziecka i że rodzice decydują o tym, w jakich wartościach ma być wychowywane ich dziecko.
• Podtrzymuje otwarty dialog z rodzicami i daje im możliwość wzięcia udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących ich dzieci.
• W planowaniu i wdrażaniu programu nauczania bierze pod uwagę obserwacje i opinie rodziców.
• Angażuje się w edukację rodziców, oraz doradza w kwestiach pedagogicznych.

2.4. Nauczyciel jako współtwórca kultury

• Nauczyciel przekazuje uczniom podstawy kultury ogólnoludzkiej, narodowej, regionalnej i osobistej. Postępując w ten sposób, dopełnia proces rozpoczęty przez rodziców.
• Uczy szacunku i otwartości, a także podejścia krytycznego do odmiennych kultur i subkultur. Promuje „cywilizację życia” i przestrzega przed „cywilizacją śmierci”. Rozwiewa uprzedzenia i przesądy.
• Kształtuje kulturę szkoły i wspólnoty klasowej integrując uczniów oraz zachęcając ich do tworzenia własnej tożsamości i historii. Identyfikuje się i pomaga uczniom identyfikować się z wartościami promowanymi przez szkołę.
• Uczy szacunku do szkolnych symboli.
• Inicjuje i wspiera współpracę z kulturotwórczymi środowiskami pozaszkolnymi.
• Aktywnie uczestniczy w działalności społecznej w regionie, w którym mieszka. Angażuje się w działalność organizacji pozarządowych i współpracuje z władzami samorządowymi dla dobra społeczności lokalnej.
• Stymuluje zainteresowanie uczniów wydarzeniami kulturalnymi i społecznymi oraz problemami współczesnego świata.

3. SYLWETKA NAUCZYCIELA
 
3.1. Kreatywność

• Nauczyciel jest twórczy i otwarty na zmiany. Uaktualnia swoją wiedzę, doskonali umiejętności, eksperymentuje i poszukuje nowych rozwiązań.
• Nie jest bezkrytyczny wobec nowości i pojawiających się trendów. Potrafi twórczo dostosować je do potrzeb uczniów i szeroko pojętego kontekstu uczenia się.
• Wdraża własne pomysły i poszukuje inspiracji, by uczynić swoje zajęcia ciekawszymi dla uczniów.
• Pozostawia uczniom możliwość wyboru między różnymi formami indywidualnej lub zespołowej pracy i zachęca ich do kreatywności w realizacji projektów edukacyjnych.

3.2. Wiedza i umiejętności

• Nauczyciel posiada odpowiednie kwalifikacje do nauczania określonego przedmiotu.
• Zna swoje słabe i mocne strony oraz potrafi obiektywnie oceniać swoje możliwości.
• Rozwija swoje umiejętności oraz wiedzę ogólną, przedmiotową i pedagogiczną poprzez ciągłe śledzenie literatury fachowej oraz uczestniczenie w różnych formach doskonalenia zawodowego w szkole i poza szkołą.
• Prowadzi dokumentację swojego rozwoju zawodowego i przeprowadza regularną refleksję nad efektami tego rozwoju.
• Jest zainteresowany oceną własnej pracy zarówno ze strony specjalistów jak również uczniów i rodziców.
• Wzbogaca swoją wiedzę o człowieku poprzez lekturę i osobiste studium.

3.3. Podejście pedagogiczne

• Nauczyciel zna i rozwija techniki nauczania i uczenia się oraz potrafi różnicować je w zależności od kontekstu. Dostosowuje metody oraz styl nauczania do potrzeb i stylu uczenia się poszczególnych uczniów.
• Rozwija umiejętności kierowania zespołem nauczycieli i pracy zespołowej w celu zintegrowania działań pedagogicznych szkoły.
• Potrafi tworzyć i udoskonalać program nauczania swojego przedmiotu oraz oceniać jego skuteczność.
• Umie uzasadnić wartość i przydatność nauczanych przez siebie treści oraz stosowanych w nauczaniu metod.
• Stawia wysokie wymagania, jednocześnie motywując uczniów poprzez nagradzanie ich wysiłków i postępów.
• Posiada przejrzysty, konsekwentny i sprawiedliwy system oceniania postępów uczniów.
• Jest obiektywny i wiarygodny w przedstawianiu faktów oraz stara się dostarczyć uczniom jak najwięcej okazji do bezpośredniego doświadczenia nauczanych treści.
• W prowadzone zajęcia wbudowuje elementy analizy i osobistej refleksji w przekonaniu, że stanowią one kluczowy czynnik kształtujący postawy i przekonania ucznia.
• Stwarza uczniom okazje do samodzielnego dokonywania wyborów nie wyręczając ich w ocenie osobistych decyzji lecz pomagając im zrozumieć konsekwencje podejmowanych działań oraz wyposażając ich w umiejętności obiektywnego oceniania i planowania.

4. ETYKA ZAWODOWA

4.1. Poszanowanie praw dziecka

• Nauczyciel traktuje swój zawód jako powołanie i służbę, zapewniając wszystkim uczniom równe szanse rozwoju.
• Ma równy stosunek do wszystkich uczniów i szanuje ich niezależnie od rasy, płci, języka, wiary, pochodzenia narodowego, społecznego lub etnicznego, przekonań politycznych lub zamożności oraz wszelkich innych cech uczniów, ich rodziców lub opiekunów. (patrz: Konwencja Praw Dziecka ONZ, Deklaracja Praw Człowieka).
• Szanuje fakt, że uczeń jest niepowtarzalną jednostką, co ma odzwierciedlenie w jego stosunku do ucznia.
• Wie, że zrozumienie przez ucznia nauczanych treści i uświadomienie sobie ich wartości ma kluczowe znaczenie i przewyższa wiele innych zaplanowanych działań.
• Jest świadom i uświadamia uczniom, że słaba ocena, naganne zachowanie albo nieusprawiedliwiona nieobecność nie oznacza nieakceptowania ucznia jako osoby.
• Stara się ochronić uczniów przed agresywnymi zachowaniami rówieśników i innymi zagrożeniami, mogącymi doprowadzić ucznia do utraty szacunku wobec samego siebie.
• Nie zachowuje się agresywnie wobec ucznia i swoją postawą daje świadectwo, że można rozwiązywać problemy pokojowo, z poszanowaniem drugiej osoby i jej przekonań, wybaczając krzywdy i naprawiając błędy.
• Pomaga uczniom w dokonywaniu ocen etycznych w kwestii godności ludzkiej, fundamentalnych wartości, praw i obowiązków.

4.2. Poszanowanie praw rodziny

• Nauczyciel szanuje rodziców jako najważniejszych opiekunów i nauczycieli dziecka oraz współpracuje z nimi w wychowaniu go, oferując profesjonalną pomoc i starając się stworzyć atmosferę partnerstwa pomiędzy domem a szkołą.
• Pomaga rodzicom lepiej poznać, zrozumieć i zaakceptować ich dziecko takim, jakie jest oraz razem z nimi stara się o jego większe dobro.
• Regularnie przekazuje rodzicom swoje obserwacje dotyczące rozwoju i postępów dziecka.
• Zaznajamia rodziców z misją szkoły, jej wartościami i celami, a także z panującymi w szkole zasadami i preferowanymi przez szkołę metodami pracy pedagogicznej.
• Szanuje i w swoich działaniach wychowawczych bierze pod uwagę przekonania rodziców.
• Odpowiedzialnie posługuje się posiadaną wiedzą o uczniu i jego rodzinie, szanując ich prywatność i z dyskrecją odnosząc się do posiadanych, poufnych informacji. 

4.3. Troska o niezależność i dobre imię szkoły

• Szkoła jest autonomiczna i nikt nie może w sposób arbitralny tego zmienić.
• Razem z władzami szkolnymi i rodzicami uczniów, nauczyciel stara się ochronić godność szkoły przed jej wykorzystaniem do celów partii politycznych, interesów przedsiębiorstw i sekt.
• Poważnie traktuje szkolny statut i istniejące w szkole regulaminy, a także dba o mienie szkoły oraz porządek w miejscu pracy.
• Na forum publicznym wypowiada się o szkole i współpracownikach z troską o dobre imię całej szkolnej społeczności.

4.4. Reputacja zawodu nauczyciela

• Nauczyciel troszczy się o reputację swojego zawodu gwarantując profesjonalizm i odpowiedzialność. Jest pewien swojego powołania i wartości wykonywanej przez siebie pracy. Daje temu wyraz poprzez solidne przygotowywanie się do zajęć i indywidualną troskę o każdego ucznia.
• Dba o swoją nienaganną postawę moralną zarówno w szkole jak i poza szkołą oraz jest świadomy oczekiwań, jakie ma w stosunku do niego opinia publiczna.
• Prezentuje wysoką kulturę osobistą.
• Jest człowiekiem zaangażowanym społecznie.
• Za rzetelne pełnienie swojej roli społecznej i solidne wypełnianie obowiązków, nauczyciel jest odpowiedzialny wobec zarządzających szkołą, wobec dziecka, jego rodziców i społeczeństwa. Kieruje się własnym sumieniem i jest przykładem w wypełnianiu swoich obywatelskich obowiązków.
• Jest świadomy pełnienia funkcji urzędnika państwowego a jednocześnie niezależny jest od instytucji państwowych w swoich ocenach moralnych. Ma prawo do sprzeciwu wobec przepisów prawa niezgodnych z jego sumieniem i rozumieniem nauczycielskiego powołania. Pozostając wierny fundamentalnym wartościom, nie może być ograniczony założeniami bieżących ideologii politycznych.

5. ROZWÓJ OSOBISTY

5.1. Wyzwania stojące przed nauczycielem

• Praca nauczyciela jest wymagająca i często stresująca. Różnice pokoleniowe i szybko zmieniający się świat zmuszają go do ciągłego poszukiwania nowych form pracy dydaktycznej i wychowawczej, do sięgania po coraz nowsze narzędzia i zdobywania nowych umiejętności.
• Niebezpieczeństwo rutyny i wypalenia zawodowego nie mogą paraliżować pracy nauczyciela. Umiejętność znajdowania motywacji do ciągłego entuzjazmu i traktowanie nauczania jako życiowej pasji, pozostaje domeną najlepszych nauczycieli.
• Praca polegająca na kształtowaniu człowieka, jego postaw i przekonań, jest bardzo odpowiedzialna i jednocześnie ogromnie satysfakcjonująca. Niesie ze sobą jednakże wiele niebezpieczeństw wynikających z władzy jaką posiada nad uczniem nauczyciel. Umiejętność towarzyszenia młodemu człowiekowi w jego rozwoju i poszukiwaniu prawdy zakłada uczciwość, daleką od manipulacji i narzucania własnego zdania.
• Edukacja jest taka, jacy są nauczyciele. Dlatego też troska o szczęśliwe i wartościowe życie nauczyciela jest jednocześnie troską o stan przyszłych pokoleń.

5.2. Nauczyciel poszukujący prawdy

• Im więcej nauczyciel robi w kwestii dbania o swój osobisty rozwój, tym więcej ma do dania innym.
• Równowaga pomiędzy ciężką pracą a zdrowym odpoczynkiem, napięciem emocjonalnym a relaksem w atmosferze miłości, nauczaniem i uczeniem się, jest drogą do satysfakcji z własnego powołania. Tylko nauczyciel, który jest emocjonalnie dojrzały, będzie potrafił harmonijnie połączyć swoje sukcesy zawodowe ze szczęściem w życiu osobistym.
• Nauczyciel wie, że związki międzyludzkie są kluczem do edukacji. W związku z tym próbuje utrzymywać dobrze rozwinięte, ciepłe i wymagające stosunki na wszystkich poziomach: w rodzinie i wśród przyjaciół, w klasie i w pokoju nauczycielskim, w szkole i poza nią. Takie stosunki są jednocześnie odzwierciedleniem i źródłem zdrowego życia, a także niezawodnym sposobem zachęcania uczniów do tworzenia znaczących relacji z innymi.
• Ponieważ życie często niesie ze sobą konflikty i niezrozumienia, nauczyciel potrzebuje przejrzystego systemu wartości, będącego drogowskazem i punktem odniesienia dla jego osobistych i zawodowych decyzji.
• Nauczyciel. który jest wolny i niezależny, który szuka prawdy i czyni dobro, który walczy o pokój i sprawiedliwość, który jest człowiekiem dialogu i prawdziwie szanuje opinie innych, który wychodzi poza swoje własne ograniczenia i ma poczucie humoru, jest otwarty i odpowiedzialny, przekaże te wartości młodym w całej ich rozciągłości i znaczeniu.
• Nauczyciel dba o swój wzrost duchowy. Otwiera się na działanie Ducha Świętego, szuka czasu wyciszenia i spokoju kiedy może w świetle Ewangelii rozważać swoje działania, konfrontować swoje opinie, ważyć swoje plany oraz odkrywać Boże zamysły. Posiada kierownika duchowego i autorytety moralne. Dąży do świętości we wspólnocie Kościoła.

5.3. Zawód nauczyciela jako powołanie

Bycie nauczycielem jest piękne, odpowiedzialne i trudne zarazem. Jego zawód to powołanie. Nauczyciel jest człowiekiem pracującym dla innych i w związku z tym rozumienie ludzi jest kwestią nadrzędną. Zdolność empatii i towarzyszenia innym, wewnętrzna wolność i odpowiedzialność, umożliwiają mu dojrzałe towarzyszenie młodym ludziom w ich drodze do niezależności. Nauczyciel chrześcijanin wie, że jego powołanie jest darem od Boga. Kiedy wybiera swój zawód podąża za wewnętrznym głosem i staje się członkiem wspólnoty o wspólnej misji. Jego kompetencji i umiejętności nie da się odseparować od postaw moralnych i pasji, z jaką troszczy się o rozwój każdego, powierzonego mu ucznia.

6. WNIOSKI

Powyższy kodeks etyczny może być punktem wyjścia do stworzenia kodeksu, który nauczyciele stowarzyszeni w organizacji pozarządowej, grupie samokształceniowej czy szkole, mogą przyjąć za moralnie wiążący. Działania pozostające w sprzeczności z takim kodeksem świadczyłyby o nieuczciwości i nieetyczności działań nauczyciela, który przyjął go wcześniej za obowiązujący. Zaprezentowany tutaj tekst może także przydać się w dyskusji nad sylwetką nauczyciela i jego rolą w społeczności szkolnej.

Zredagował Wojciech Żmudziński SJ


590.jpg