W ankiecie dla nauczycieli było również pytanie otwarte, w którym nauczyciele zostali poproszeni, aby napisać, czego chcieliby się dowiedzieć oraz w jakiego rodzaju warsztatach doskonalących chcieliby uczestniczyć.
Na pytania odpowiadały głównie kobiety, w przypadku rodziców kobiety stanowiły 58% badanych, a w przypadku nauczycieli 80% badanych.

Płeć respondentów

NAUCZYCIELE

RODZICE

Profil badanych grup

Ankieta niemalże w połowie, bo aż  w 49% została wypełniona przez rodziców, których dzieci są między 6 a 10 rokiem życia. Tylko 2% rodziców wypełniających kwestionariusz wychowuje dzieci powyżej 17 roku życia, 16% dzieci w wieku 14-17 lat, a 27% respondentów między 10 a 14 rokiem życia.
W przypadku nauczycieli największą część (33% badanych) stanowili nauczyciele ze stażem w przedziale od 11 do 25 lat pracy zawodowej, drugą liczną grupą respondentów (25% badanych) byli nauczyciele z rocznym stażem. Najmniejszą grupę badanych stanowili nauczycieli z trzydziestoletnim stażem pracy (10% badanych). Podobnie jak w przypadku rodziców, największą część ankietowanych (46% badanych) stanowili nauczyciele uczący dzieci w przedziale wiekowym 6-10 lat. 27% badanych stanowili nauczyciele uczący zarówno dzieci w przedziale wiekowym 10-14 lat jak i 14-17 lat.

Dzieci według grupy wiekowej

NAUCZYCIELE

RODZICE

STAŻ PRACY NAUCZYCIELI

1. Wychowanie dzieci i młodzieży w domu i w szkole.
Najwięcej rodziców (89% badanych) odpowiedziało, że wychowanie powinno uczyć dziecko, jak dbać o kulturę osobistą. Drugim ważnym aspektem wychowania, według rodziców, jest nauka dziecka, jak osiągać własne cele. Ten aspekt wychowania okazał się również istotny dla większości białoruskich nauczycieli (85% badanych). Najmniej rodziców (62%) zadeklarowało, że wychowanie powinno uczyć we właściwy sposób oceniać siebie i otoczenie. Zaś najmniej nauczycieli zgodziło się z tym, że wychowanie w szkole powinno się koncentrować na uczeniu dziecka, jak panować nad własnymi emocjami.
Obie badane grupy podkreślały również ważność innych aspektów niezbędnych w wychowaniu dzieci. Mianowicie wychowanie powinno: rozbudzać wyobraźnię dziecka i kształcić indywidualizm, uczyć dziecko, jak dbać o kulturę osobistą oraz jak współżyć z innymi ludźmi.

WYCHOWANIE WEDŁUG NAUCZYCIELI (w wykresach zostały podane dane liczbowe)

WYCHOWANIE WEDŁUG RODZICÓW

2.  Zachowania dzieci i młodzieży
Białoruscy ankietowani, zarówno nauczyciele jak i rodzice, uważają, że dzieci i młodzież zdecydowanie nie nadużywają alkoholu i narkotyków. Obie grupy badanych wymieniają jako istotne tylko dwa trudne zachowania dzieci i młodzieży, pierwszym z nich jest nadmierna ruchliwość  w szkole oraz w domu, a drugim nieśmiałość przejawiająca się w kontaktach z drugim człowiekiem.

ZACHOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY (opinie nauczycieli)

ZACHOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY (opinie rodziców)

3. Wiedza, której potrzebują rodzice i nauczyciele, by lepiej wychowywać/uczyć dzieci i młodzież.
Respondenci (rodzice) odpowiedzieli, że najbardziej potrzebują wiedzy, która pomogłaby im wychowywać dziecko mające problemy w nauce (problemy edukacyjne – 46%  badanych) oraz jak wychowywać dziecko, by miało więcej pewności siebie (46% badanych). Kolejną ważną potrzebą jest dla nich wiedza, jak nauczyć dziecko aby kończyło rozpoczęte zadanie (43% badanych).
Dla nauczycieli najważniejsza byłaby wiedza, jak pracować z uczniem zdolnym (80% badanych) oraz z uczniem z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej (64% badanych).

WIEDZA POTRZEBNA NAUCZYCIELOM

WIEDZA POTRZEBNA RODZICOM

4. Charakter dziecka
W pytaniu o charakter dzieci i młodzieży, które było skierowane tylko do rodziców, respondenci najczęściej opisywali swoje dzieci jako; czułe, bystre, szczere i hojne.
Znacznie mniej pojawiało się pejoratywnych odpowiedzi dotyczących opisu charakteru dzieci, a jeśli występowały to przedstawiały dziecko jako buntownicze i uparte.

5. Umiejętności, które mogłyby pomóc nauczycielom w pracy
Wszystkie z wymienionych w ankiecie umiejętności, które mogłyby pomóc nauczycielom w pracy, okazały się być ważne. Jednak najwięcej osób odpowiedziało, że najważniejsza w pracy nauczyciela jest umiejętność: zaciekawienia uczniów (98% badanych), rzetelnego oceniania pracy uczniów (92% badanych) oraz podtrzymywania zainteresowań  i motywacji uczniów (89% badanych).

Chętnie dowiedziałbym/łabym się…
Odpowiedzi na ostatnie pytanie otwarte były zróżnicowane. Niemalże każdy z respondentów poszukuje wiedzy na inny temat, świadczyć to może o szerokim spektrum potrzeb wychowawczych nauczycieli. Tylko 7 spośród 133 odpowiedzi było zbieżnych, a dotyczyły one chęci poznania przez respondentów innowacyjnych metodach nauczania. Kilkukrotnie pojawiły się również odpowiedzi dotyczące pracy z uczniami z nadpobudliwością psychoruchową oraz pracy z uczniem utalentowanym, które były również najczęściej wymieniane w części zamkniętej ankiety.
Inne pojedyncze głosy dotyczyły chęci zdobycia wiedzy na temat pracy z dzieckiem, które ma różne problemy edukacyjne: dysleksja, dysgrafia, dyskalkulia. Inni podkreślali potrzebę nauczenia się metod rozwijania zainteresowań uczniów oraz  metod utrzymywania porządku podczas lekcji.

Byłoby mi łatwiej pracować, gdyby…
Zdecydowanie przeważały odpowiedzi, które podkreślały, że nauczycielom pracowałoby się łatwiej, gdyby szkoła lepiej współpracowała z rodzicami, a rodzice byliby bardziej odpowiedzialni za edukację i wychowanie swoich dzieci oraz gdyby można było bardziej skoncentrować się na pracy edukacyjno – wychowawczej niż na pracy z dokumentacją.

Analizując profil badanych można dostrzec, że połowa rodziców i nauczycieli jest skoncentrowana na wychowaniu dzieci w wieku 6-10 lat. Podczas tworzenia oferty poradnictwa internetowego dla nauczycieli i rodziców, powinna zostać uwzględniona różnorodność potrzeb i dylematów.
Część otwarta ankiety jest dopełnieniem pytań zamkniętych. W tej części nauczyciele szczegółowo podają, jakiej konkretnie wiedzy potrzebują. Na przykład w części otwartej jest pytanie związane
z problemami edukacyjnymi dzieci i młodzieży, natomiast w części otwartej nauczyciele dookreślają, że interesują się dysleksją, dysgrafią i dyskalkulią.
Analiza uzyskanego materiału empirycznego została uzupełniona przez analizę zaplecza poradnianego na Białorusi, stron internetowych, zakresu obowiązków szkolnych psychologów oraz poprzez wywiady z psychologami i nauczycielami przeprowadzone w Mińsku na Białorusi. Wszystko to wskazuje na zasadność stworzenia praktycznej i efektywnej pomocy dla rodziców i nauczycieli. Miejscem, w którym obie grupy mogłyby zaczerpnąć informacji na tematy wychowawcze zarówno w szkole jak i w domu, mogłaby być ogólnie dostępna strona internetowa, na której eksperci udzielaliby odpowiedzi na zadane pytania. Proponowana rodzicom i nauczycielom oferta poradniana powinna być kompleksowa, tak by obejmowała zarówno wiedzę na temat poruszanych problemów wychowawczych, jaki i praktyczne metody radzenia sobie ze sprawiającymi trudności zachowaniami dzieci i młodzieży. Rodzice i nauczyciele, zdecydowanie wyrażają chęć uzyskania wiedzy i porad na  nurtujące ich pytania. Z przeprowadzonego wywiadu z administratorem istniejącej już na Białorusi strony internetowej www.nastavnik.info wynika, że niemal wszyscy nauczyciele w dużych miastach na Białorusi korzystają z Internetu, a strona poradnicza byłaby praktycznym uzupełnieniem oferty, jaką proponuje istniejąca już strona. Nauczyciele i rodzice mają dostęp do wielu praktycznych materiałów również na kilku innych stronach internetowych, nie istnieje jednak żadne nieodpłatne eksperckie forum, na którym mogliby zadać pytanie i uzyskac kompetentną odpowiedź. Mamy nadzieję, że nasze badania posłużą nie tylko do stworzenia internetowej poradni dla nauczycieli i rodziców, ale także będą cennym źródłem informacji dla istniejących już stron, zarówno w języku białoruskim jak i rosyjskim.

Dagmara Przyborowska

Projekt został zrealizowany w roku 2009 z funduszy Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności za pośrednictwem Fundacji Edukacja dla Demokracji, w ramach programu RITA.